بجنورد- ایرنا- قرار بود شاهینها بر فراز آسمان خراسان شمالی پرواز کنند، اما حالا سرنوشت برخی از آنها پشت میلههای قفس و در انتظار انتقال به بازارهای کشورهای عربی رقم میخورد؛ آسمانی که باید مامن پرواز باشد به جولانگاه شکارچیانی تبدیل شده که برای چند معامله پرسود، طبیعت را به مسلخ میبرند.
به گزارش ایرنا، گویی آسمان خراسان شمالی نیز از گزند دستهای طمعکار در امان نمانده است. شاهین، بالابان و دلیجه که باید آزادانه بر فراز کوهستانها و دشتهای این استان پرواز کنند، به کالایی گرانبها در بازار سیاه قاچاق حیات وحش تبدیل شدهاند؛ تجارتی که در آن آزادی یک پرنده، قربانی وسوسه چند معامله پرسود میشود.
پرندگان شکاری فقط موجوداتی زیبا با پروازی تماشایی نیستند؛ آنها نگهبانان خاموش تعادل طبیعتاند و با کنترل جمعیت گونههای دیگر، نقشی حیاتی در سلامت زیستبومها ایفا میکنند و حذف هر یک از آنها از چرخه طبیعت، زخمی است که آثارش میتواند فراتر از یک زیستگاه گسترش یابد.
خراسان شمالی با برخورداری از زیستگاههای متنوع کوهستانی، دشتها و مناطق حفاظتشده یکی از عرصههای مهم حضور این پرندگان است؛ اما همین ظرفیت طبیعی در فصل مهاجرت و حضور پرندگان شکاری، طمع سودجویان را نیز به این استان میکشاند.
آسمان در محاصره شکارچیان غیربومی
محیطبان منطقه قرخود با اشاره به افزایش صید پرندگان شکاری در فصل جاری گفت: یکی از دغدغههای جدی محیطبانان، زندهگیری این گونههاست که در این فصل از سال افزایش مییابد.
سیدعلی حسینی افزود: صیادان عمدتا غیربومی و از استانهای جنوبی کشور هستند که در عرصههای مختلف خراسان شمالی حضور پیدا میکنند و با همکاری برخی افراد بومی به صید پرندگان شکاری اقدام میکنند.
آسمان خراسان شمالی در محاصره قاچاقچیانی است که برای فروش شاهینها و بالابانها در بازارهای عربی، طبیعت را به تاراج میبرند
وی با هشدار درباره پیامدهای استمرار این فعالیتها اظهار کرد: ادامه این روند موجب کاهش چشمگیر جمعیت پرندگان شکاری در استان شده است و با وجود برخوردهای قانونی و اقدامات حفاظتی، همچنان شاهد زندهگیری و قاچاق این پرندگان هستیم.
حسینی تاکید کرد: قاچاق پرندگان شکاری علاوه بر تهدید مستقیم تنوع زیستی، آسیب جدی به جمعیت گونههای ارزشمند حیات وحش وارد میکند و با متخلفان برابر قانون برخورد خواهد شد.
اما پرسش اینجاست که چگونه پرندگانی که باید در امنیت زیستگاههای طبیعی زندگی کنند، به دام شبکههایی میافتند که برای رسیدن به سود بیشتر، حتی مرزهای استانها را نیز پشت سر میگذارند؟
حضور شکارچیان غیربومی با همراهی برخی افراد محلی نشان میدهد که مقابله با این پدیده تنها با گشتزنی در کوهستانها امکانپذیر نیست و باید سراغ حلقههای پنهان این تجارت رفت.
تورهایی برای شکار آزادی
شواهد میدانی از دستگیری صیادان غیرمجاز در مناطق مختلف استان نشان میدهد که این تخلف محدود به یک زیستگاه نیست و دامنه آن به عرصههای آزاد و مناطق تحت مدیریت محیط زیست نیز کشیده شده است.
در یکی از این موارد، ۲ صیاد غیرمجاز که در حاشیه پارک ملی سالوک شهرستان اسفراین اقدام به زندهگیری پرندگان میکردند، پس از چندین ساعت پایش و دوربینکشی مستمر محیطبانان شناسایی و دستگیر شدند.
کوخههای شکار در کوهستانها برپا شده و تورهای قاچاقچیان برای غارت سرمایههای طبیعی خراسان شمالی پهن است
از این افراد ۲ بهله دلیجه، سه قطعه قمری، سه قطعه کبوتر چاهی، تور و طناب مخصوص پرندهگیری، یک قفس و تجهیزات مورد استفاده در این تخلف کشف و ضبط شد. همچنین یک کوخه پرندهگیری در حاشیه این پارک ملی تخریب شد.
در شهرستان سملقان و حاشیه منطقه حفاظتشده قرخود نیز محیطبانان در جریان گشت و کنترل زیستگاهها موفق به شناسایی و دستگیری تعدادی از صیادان غیرمجاز شدند که سه قطعه قمری و ادوات زندهگیری از آنان کشف شد.
این پروندهها پس از تنظیم صورتجلسه تخلف برای رسیدگی قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند؛ پروندههایی که هر کدام تنها گوشهای از ماجرای تلخ دستاندازی به حیات وحش استان را آشکار میکنند.
هر تور کشیدهشده در طبیعت، هر کوخه برپا شده در حاشیه زیستگاه و هر قفس آماده انتقال، نشانه تعرض به حقی است که انسان مالک آن نیست؛ حق پرواز، زیستن و ادامه حیات گونههایی که میلیونها سال پیش از ما در این سرزمین حضور داشتهاند.
محیطبانان در خط مقدم مقابله با قاچاق
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی نیز از افزایش نظارتها برای مقابله با زندهگیری پرندگان شکاری خبر داد.
مجید دریکوند گفت: گشتهای سیار برای جلوگیری از صید غیرمجاز پرندگان شکاری توسط شکارچیان غیربومی در تمامی شهرستانهای استان تشدید شده است.
سودای ثروت در بازارهای عربی، پرندگان ارزشمند خراسان شمالی را از آسمان به قفسهای تجارت سیاه میکشاند
وی افزود: گشتهای سیار در مناطق آزاد شهرستانها حضور دارند و در مناطق تحت مدیریت نیز محیطبانان بر زیستگاهها و هرگونه حضور و فعالیت مشکوک شکارچیان نظارت میکنند.
دریکوند با اشاره به اینکه شکارچیان عمدتاً از استانهای جنوبی کشور به خراسان شمالی مراجعه میکنند، اظهار کرد: این افراد هر سال در ماه پایانی تابستان به شهرستانهای استان میآیند و با همکاری برخی افراد بومی اقدام به صید پرندگان شکاری میکنند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی قاچاق پرندگان شکاری را یکی از آسیبهای جدی محیط زیست استان دانست و گفت: پایشها و نظارتها افزایش یافته است و تلاش داریم از شکار و زندهگیری غیرمجاز این گونهها جلوگیری کنیم.
از آسمان خراسان تا بازارهای پرسود عربی
پشت این زندهگیریها، بازاری قرار دارد که ارزش اقتصادی برخی پرندگان شکاری در آن، انگیزهای برای تداوم تخلف ایجاد کرده است.
بر اساس اطلاعات موجود، پرندگان پس از زندهگیری، آموزش داده میشوند و پس از دستآموز شدن، به مشتریانی در کشورهای عربی فروخته میشوند؛ بازاری که برای برخی گونههای شکاری ارزش مالی بالایی قائل است.
قفسها در انتظار پرندگانی هستند که باید آزادانه پرواز کنند؛ قاچاقچیان برای سود بیشتر، آسمان استان را نشانه گرفتهاند
بالابان، شاهین و دلیجه از جمله گونههایی هستند که به دلیل ویژگیهای پروازی و قابلیت آموزش، در کانون توجه این تجارت غیرقانونی قرار دارند.
در این معامله تلخ، طبیعت سهمی ندارد؛ نه از پولهای ردوبدلشده بهرهای میبرد و نه از سرنوشت پرندگانی که از زیستگاهشان جدا میشوند، سودی میبرد.
سهم طبیعت تنها کاهش جمعیت گونهها، برهم خوردن تعادل اکوسیستم و آسمانی است که هر روز از پروازهای باشکوهش خالیتر میشود.
مسئله نگرانکنندهتر آن است که زندهگیری پرندگان شکاری فقط به حذف یک پرنده از طبیعت محدود نمیشود. تداوم این روند میتواند جمعیتهای محلی را تضعیف کند، فرصتهای تولیدمثل را کاهش دهد و زنجیره غذایی را با اختلال مواجه سازد.
از سوی دیگر، همکاری برخی افراد بومی با صیادان غیربومی، شناسایی و مقابله با این تخلفات را دشوارتر میکند؛ موضوعی که ضرورت آگاهیبخشی و مشارکت جوامع محلی در حفاظت از حیات وحش را دوچندان میکند.
خراسان شمالی؛ گنجینهای که نباید غارت شود
اهمیت مقابله با قاچاق پرندگان شکاری در خراسان شمالی زمانی بیشتر آشکار میشود که گستره تنوع زیستی این استان مورد توجه قرار گیرد.
بر اساس آمارهای اعلامشده، ۶۵ گونه پستاندار از مجموع ۱۹۷ گونه کشور، ۱۴۱ گونه پرنده از ۵۳۲ گونه، ۶۸ گونه خزنده از ۲۲۸ گونه، چهار گونه دوزیست از ۲۰ گونه و هشت گونه ماهی و آبزی از مجموع ۱۶۰ گونه کشور در این استان زیست میکنند.
هر پرنده شکاری که زندهگیری میشود، زخمی تازه بر پیکر تنوع زیستی خراسان شمالی است؛ زخمی که با چند دستگیری ترمیم نمیشود
در میان این گونهها، بالابان، یوزپلنگ، هوبره، کبک دری و کرکس مصری از جمله گونههای ارزشمندی هستند که در طبقهبندی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت در ردههای بحرانی و در معرض خطر انقراض قرار گرفتهاند.
اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی مدیریت هفت منطقه شامل پارکهای ملی سالوک، ساریگل و ضامن آهو، مناطق حفاظتشده قرخود، گلول و سرانی و پناهگاه حیات وحش میاندشت جاجرم را بر عهده دارد که مجموع گستره آنها ۱۹۴ هزار و ۱۴۱ هکتار است.
این مناطق با برخورداری از زیستگاههای متنوع، پناهگاه گونههای مختلف جانوری از جمله پلنگ و دیگر حیات وحش ارزشمند استان هستند؛ سرمایهای طبیعی که حفاظت از آن نباید زیر سایه منافع کوتاهمدت سودجویان قرار گیرد.
دستگیری چند صیاد کافی نیست!
واقعیت این است که افزایش گشتهای محیطبانی، تخریب کوخههای پرندهگیری، کشف تجهیزات صید و تشکیل پرونده قضایی، اقداماتی ضروری اما ناکافی برای مقابله با تجارتی است که انگیزه اقتصادی آن همچنان پابرجاست.
بالابانها و شاهینها قربانی تجارتی شدهاند که در آن سودجویان ثروت میاندوزند و طبیعت هر روز فقیرتر میشود
تا زمانی که شبکههای واسطهگری شناسایی نشوند، تا زمانی که با افرادی که زمینه حضور و فعالیت صیادان را فراهم میکنند برخورد مؤثر صورت نگیرد و تا زمانی که مسیر انتقال پرندگان زندهگیریشده و مقصد نهایی آنها مورد پیگیری قرار نگیرد، نمیتوان به مهار کامل این پدیده امیدوار بود.
ضروری است نظارت بر مسیرهای دسترسی به زیستگاهها تقویت شود، گشتهای حفاظتی بهصورت مستمر ادامه یابد، همکاری میان دستگاههای مسئول برای شناسایی شبکههای قاچاق افزایش پیدا کند و جوامع محلی نیز به جای تبدیل شدن به حلقهای در زنجیره شکار، به بازوان حفاظت از طبیعت تبدیل شوند.
در کنار برخورد قانونی، باید این حقیقت برای همگان روشن شود که پرنده شکاری یک کالای تجاری نیست؛ موجودی زنده است که حضورش در طبیعت، بخشی از نظم و تعادل حیات را تضمین میکند.
خراسان شمالی نباید به شکارگاهی فصلی برای سودجویانی تبدیل شود که از کیلومترها دورتر میآیند، پرندگانش را به دام میاندازند و حاصل غارت طبیعت را در بازارهای پرسود به فروش میرسانند.
آسمان این استان جای پرواز شاهین و بالابان است، نه جای پهن شدن تور و برپا شدن قفس! اگر امروز در برابر این تجارت خاموش نایستیم، فردا شاید تنها چیزی که از شکوه پرواز این پرندگان برای نسلهای آینده باقی بماند، تصویری در کتابها و خاطرهای از آسمانی باشد که دیگر صدای بال زدن آنها را نمیشنود.
حفاظت از حیات وحش، وظیفه چند محیطبان خسته در دل کوهستان نیست؛ مسئولیتی همگانی است. نباید اجازه داد طمع چند سودجو، میراث طبیعی یک استان را به بهای معاملهای در آن سوی مرزها از بین ببرد.

آخرین دیدگاهها