خسارات محیط‌ زیستی جنگ تا دهه‌ها در حافظه خاک، آب و هوای ایران باقی می‌ماند

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تشریح ابعاد محیط‌زیستی حملات به زیرساخت‌های انرژی کشور اظهار کرد: در بازه‌ای چندروزه، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، ۴۷۰۰ تن ترکیبات آلی و بیش از ۱۳ هزار تن اکسیدهای گوگرد منتشر و حدود ۱.۵ میلیون تن معادل دی‌اکسید کربن نیز وارد جو شده است؛ خساراتی که آثار آن می‌تواند تا دهه‌ها در محیط زیست کشور باقی بماند.

به گزارش ایسنا، شینا انصاری امروز در همایش «اکوساید: جنایت جنگی خاموش» که با حضور عباس عراقچی – وزیر امور خارجه – و محمد اسلامی – رییس سازمان انرژی اتمی – در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، با تأکید بر اینکه جنگ صرفاً رویارویی نظامی میان دولت‌ها نیست، افزود: پیامدهای جنگ از میدان نبرد فراتر می‌رود و به خاک، آب، هوا، جنگل‌ها، تالاب‌ها، دریاها و تنوع زیستی سرایت می‌کند. در بسیاری از موارد، پایان درگیری‌ها به معنای پایان آثار محیط‌زیستی نیست بلکه عواقب محیط‌ زیستی جنگ‌ها برای سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی می‌ماند. این واقعیت یادآور آن است که تخریب گسترده طبیعت می‌تواند به معنای تخریب بسترهای زندگی انسان و سایر موجودات زنده باشد.

معاون رییس جمهوری افزود: هنگامی که پالایشگاه‌ها مورد حمله قرار می‌گیرند، تنها دارایی‌های اقتصادی نیستند که می‌سوزند بلکه امنیت تنفس مردم نیز به خطر می‌افتد. انتشار انبوه ذرات معلق، رهاسازی هیدروکربن‌های سمی در خاک، آب و هوا و آزاد شدن حجم عظیمی از آلاینده‌ها از پیامدهای مستقیم این حوادث است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به برآوردهای انجام‌شده از میزان آلاینده‌های منتشرشده در جریان این حملات اظهار کرد: تنها در حملات به مخازن سوخت و تأسیسات مرتبط، در بازه‌ای بسیار کوتاه و طی چند روز، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، ۴۷۰۰ تن ترکیبات آلی و بیش از ۱۳ هزار تن اکسیدهای گوگرد منتشر شد.

وی افزود: میزان آلودگی منتشرشده به‌حدی بود که می‌توانست کلان‌شهر تهران را با وضعیت آلودگی شدیدی مواجه کند اما به لطف خداوند و در پی شرایط جوی و ارتفاع لایه آلودگی، آلودگی به سطح تنفسی شهر تهران نرسید.

انصاری با اشاره به انتشار حدود یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسید کربن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گازهای گلخانه‌ای گفت: برای اینکه مقیاس این رخداد ملموس‌تر شود، باید توجه داشت که این حجم از انتشار از نظر معادل کربنی با میزان کربنی مقایسه می‌شود که حدود ۶۶ میلیون درخت باید طی یک سال جذب کنند تا اثر آن خنثی شود.

وی ادامه داد: این حجم از انتشار همچنین در مقیاسی قابل مقایسه با انتشار سالانه ناشی از فعالیت ده‌ها هزار خانوار و بیش از ۳۲۰ هزار دستگاه خودرو در بازه‌ای کوتاه قرار دارد. این رقم صرفاً یک عدد در گزارش کارشناسی نیست بلکه تصویرگر یک فاجعه محیط‌زیستی است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: این حجم از آلاینده‌ها در شرایطی وارد جو زمین شده که جامعه بین‌المللی در نشست‌های پی‌درپی اقلیمی، با بسیج توان و منابع خود به دنبال مهار انتشار کربن و کاهش ردپای کربنی است.

وی افزود: در چنین شرایطی باید پرچمدار مطالبه عدالت اقلیمی باشیم. چگونه می‌توان از کشوری که تحت فشارهای گوناگون قرار دارد، انتظار داشت به سمت گذار انرژی و اقتصاد کم‌کربن حرکت کند، در حالی که در اثر تجاوز و تهاجم نظامی، حاصل سال‌ها تلاش ملی، پژوهش علمی و سرمایه‌گذاری برای مدیریت کربن، طی چند روز از بین می‌رود.

انصاری با بیان اینکه تخریب هدفمند زیرساخت‌های انرژی نقض آشکار ملاحظات محیط‌ زیستی و اخلاق بین‌المللی است، اظهار کرد: تبعات این جنگ تنها به آمارهای کوتاه‌مدت ختم نمی‌شود و ابعاد این خسارات محیط‌ زیستی بسیار عمیق‌تر و فرساینده‌تر است.

وی ادامه داد: جنگ علاوه بر وارد آوردن تلفات آنی، روند پیشرفت کشور در حیاتی‌ترین حوزه‌های محیط‌زیستی را نیز با تأخیر و وقفه مواجه می‌کند، از جمله جمع‌آوری گازهای مشعل که به احیای ثروت ملی و کاهش انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و ارتقای استانداردهای واحدهای صنعتی و پالایشی.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اهمیت حفاظت از زیست‌بوم‌های کشور اظهار کرد: برای کشوری مانند ایران که از تنوع گسترده زیست‌بوم‌ها، تالاب‌ها و پهنه‌های ارزشمند طبیعی برخوردار است، حفاظت از محیط زیست در برابر آثار مخاصمات مسلحانه اهمیت ویژه‌ای دارد. آسیب به زیرساخت‌های صنعتی و انرژی، منابع آب، محیط‌های دریایی و زیستگاه‌های طبیعی باید با رویکردی علمی، دقیق و مسئولانه بررسی شود.

وی افزود: بر همین اساس، مستندسازی خسارات ناشی از دو جنگ تحمیلی اخیر، پایش مستمر آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت، اطلاع‌رسانی و همکاری میان دستگاه‌های مسئول از الزامات مدیریت این مخاطرات است.

انصاری با تأکید بر اینکه محیط زیست مرزهای سیاسی را به رسمیت نمی‌شناسد، گفت: آلودگی هوا، جریان‌های آبی، اکوسیستم‌های دریایی و پیامدهای تخریب تنوع زیستی می‌توانند از مرزهای ملی عبور کنند. به همین دلیل، همکاری برای پیشگیری از خسارات، تبادل داده‌های علمی، همکاری‌های محیط‌ زیستی و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده ضرورتی انکارناپذیر است.

وی تأکید کرد: حفاظت از محیط زیست باید بخشی از تلاش‌های جهانی برای دستیابی به صلح پایدار باشد. صلح صرفاً به معنای نبود درگیری نظامی نیست. صلح پایدار مستلزم آن است که انسان‌ها از آب سالم برخوردار باشند و بتوانند با کرامت و آرامش زندگی کنند.

انصاری در پایان اظهار کرد: اگر تخریب طبیعت در جریان جنگ بدون ارزیابی، پاسخگویی و جبران خسارت باقی بماند، نمی‌توان از تحقق عدالت سخن گفت. عدالت محیط‌ زیستی اقتضا می‌کند که هزینه‌های تخریب بر دوش مردمی قرار نگیرد که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند و عدالت بین‌ نسلی نیز ایجاب می‌کند منابع حیاتی برای آینده حفظ شوند.

حفاظت از محیط زیست، سرمایه‌گذاری برای سلامت و آینده انسان‌هاست

در ادامه این مراسم وینگاند – هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران – با تأکید بر پیامدهای گسترده و بلندمدت جنگ بر محیط زیست، گفت: حفاظت از محیط زیست باید هم در اقدامات فوری و هم در برنامه‌های بلندمدت بازسازی مورد توجه قرار گیرد چراکه حفاظت از محیط زیست در نهایت به معنای حفاظت از سلامت، معیشت و آینده انسان‌هاست.

وینگاند در ادامه اظهار کرد: محیط زیست و زیست‌بوم‌های ارزشمند نیز از قربانیان جنگ هستند و آسیب‌های واردشده به آن‌ها می‌تواند برای نسل‌های آینده باقی بماند.

وی با بیان اینکه مناقشات و تخریب محیط زیست یکدیگر را تشدید می‌کنند، افزود: این روند علاوه بر افزایش رنج انسانی، معیشت و امنیت غذایی را تضعیف می‌کند و روند بازسازی و دستیابی به توسعه پایدار را دشوارتر می‌سازد.

هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران با اشاره به نام‌گذاری ششم نوامبر به‌عنوان «روز بین‌المللی پیشگیری از سوءاستفاده از محیط زیست در جنگ‌ها و مناقشات مسلحانه» از سوی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۱، خاطرنشان کرد: آلودگی منابع آب، تخریب زمین‌های کشاورزی و آسیب به زیست‌بوم‌ها، پیامدهایی فراتر از ویرانی‌های فوری جنگ دارند و توان جوامع برای بازسازی زندگی خود را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از آسیب‌های زیست‌محیطی در مناقشات غزه و اوکراین به پیامدهای حملات به تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های آبی در ایران پرداخت و گفت: حملات به تأسیسات نفتی موجب انتشار دود حاوی مواد خطرناک در آسمان تهران شد و آسیب به یک تأسیسات آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم نیز بنا بر گزارش‌ها، تأمین آب بیش از ۲۵ روستا را مختل کرد.

وینگاند همچنین نسبت به احتمال رسیدن آلودگی نفتی به جنگل‌های حرا در جزیره قشم هشدار داد و تأکید کرد که چنین آلودگی‌هایی می‌توانند زیست‌بوم‌های حساس ساحلی در حاشیه خلیج فارس را تهدید کنند.

وی با اشاره به تجربه شخصی خود از آلودگی هوای تهران پس از حملات به تأسیسات نفتی اظهار کرد: برای میلیون‌ها نفر، این مسئله صرفاً یک نگرانی زیست‌محیطی نبود بلکه به‌طور مستقیم به هوایی مربوط می‌شد که هر روز تنفس می‌کردند.

هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران با بیان اینکه رفع دود قابل مشاهده لزوماً به معنای از بین رفتن خطرات نیست، افزود: سوختن نفت می‌تواند ترکیبات خطرناک آزاد کند و آلودگی ناشی از آن وارد خاک و آب شود، بر محصولات کشاورزی اثر بگذارد و سلامت انسان را تهدید کند. این پیامدها ممکن است تا مدت‌ها پس از پایان مناقشه ادامه یابند و کودکان و نسل‌های آینده را بیش از دیگران در معرض آسیب قرار دهند.

وی با تأکید بر اینکه سرمایه‌گذاری در حفاظت از محیط زیست، سرمایه‌گذاری در انسان‌ها و آینده آن‌هاست، تصریح کرد: زیست‌بوم‌های سالم از معیشت جوامع پشتیبانی می‌کنند، آب و غذای سالم فراهم می‌آورند و تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌ها را افزایش می‌دهند. در مقابل تخریب این سامانه‌ها آسیب‌پذیری جوامع را تشدید و بازسازی را دشوارتر می‌کند.

وینگاند ارزیابی‌های مبتنی بر شواهد علمی، تقویت ظرفیت‌های ملی در مدیریت محیط زیست، همکاری میان بخش‌های مختلف و نهادهای ملی و بین‌المللی و سرمایه‌گذاری در سازگاری با تغییرات اقلیمی را از الزامات حفاظت و احیای محیط زیست در کشورهای متأثر از مناقشات دانست.

وی با اشاره به همکاری دیرینه تیم کشوری سازمان ملل متحد با شرکای ملی در ایران در حوزه‌هایی همچون تاب‌آوری اقلیمی، مدیریت پایدار منابع آب، حفاظت از تنوع زیستی و کاهش آلودگی، بر تداوم این همکاری‌ها و آمادگی سازمان ملل متحد برای حمایت از تلاش‌های ملی در پاسخ به نیازهای نوظهور زیست‌محیطی تأکید کرد.

وینگاند در پایان خاطرنشان کرد: در مواجهه با چالش‌های محیط زیست جهانی، تعهد به حفاظت و احیای طبیعت باید تزلزل‌ناپذیر باشد. مسئولیت مشترک ما این است که آنچه را باقی مانده حفظ، بخش‌های آسیب‌دیده را احیا کنیم و برای ساختن آینده‌ای پایدارتر و صلح‌آمیزتر برای همگان سرمایه‌گذاری کنیم.