نوشین بیرجندی، عضو هیات علمی دانشگاه لرستان، از زوال و خشکیدگی ۴۶ درصد از جنگلهای بلوط این استان خبر داد و هشدار داد که این پدیده در مناطق جنوبی استان از جمله پلدختر، کوهدشت و خرمآباد به شرایط بحرانی رسیده و در برخی نقاط تا ۱۰۰ درصد نیز گزارش شده است.
جنگلهای بلوط لرستان با گسترهای فراتر از یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار، بخش عمده ساختار زیستمحیطی زاگرس مرکزی را شکل میدهند. هماکنون عارضه زوال و خشکیدگی، پایداری این پهنه جنگلی را مختل کرده است.
ابعاد و مناطق بحرانی خشکیدگی
بر اساس دادههای ارائه شده توسط نوشین بیرجندی، شدت پدیده زوال در پهنههای مختلف لرستان یکنواخت نیست:
- مناطق جنوبی: در شهرستانهای پلدختر، کوهدشت و خرمآباد وضعیت بحرانی گزارش شده و میزان خسارت در بخشهایی از این مناطق به ۷۵ تا ۱۰۰ درصد رسیده است.
- منطقه دادآباد: حدود ۴۰ درصد از زیستتوده درختی این محدوده در اثر پیشروی خشکیدگی به طور کامل از بین رفته است.
ریشهها و عوامل تشدید زوال
عوامل چندگانه اقلیمی و دخالتهای انسانی، درختان بلوط را آسیبپذیر کردهاند:
- تغییر اقلیم: کاهش مستمر بارندگی و افزایش دمای میانگین، توان اکولوژیک درختان را کاهش داده است.
- فشارهای انسانی و کاربری اراضی: گسترش کشاورزی، چرای مفرط دام، تغییر کاربری خاک، حریق و فعالیتهای معدنکاری به تخریب پیوسته عرصهها منجر شده است.
- آفات ثانویه: درختانی که تحت تنشهای دمایی و کمآبی تضعیف شدهاند، در برابر هجوم قارچها و آفات گیاهی توان پایداری ندارند و روند خشکیدگی آنها شتاب میگیرد.
راهبردهای مدیریتی و مهار بحران
برای جلوگیری از پیشروی کانونهای بیابانی در غرب کشور، راهکارهای فنی و اقتصادی زیر پیشنهاد شده است:
- آبخیزداری و حفظ رطوبت: تمرکز بر ذخیره آب در خاک با اجرای سازههای آبخیزداری جهت کاهش تنش خشکی بر ریشهها.
- کاشت گونههای مقاوم: شناسایی رویشگاههای بومیِ پایدار در ارتفاعات و تکثیر بلوطهای مقاوم در عرصههای تخریبشده.
- ایجاد معیشت جایگزین: پیادهسازی طرحهای زراعت چوب در زمینهای کمبازده به همراه توسعه زنبورداری و مرتعداری پایدار جهت کاستن از فشار معیشتی بومیان بر درختان.
- اصلاح مقررات معادن و یگان حفاظت: لغو یا بازنگری مجوز معادن مستقر در محدوده رویشگاهها، توقف توسعه کارگاههای معدنی مجاور، و افزایش پایگاهها و نیروهای مجهز یگان حفاظت اراضی.
- توسعه ذخیرهگاههای جنگلی: تثبیت و استمرار روند حفاظتی در ذخیرهگاههای بلوط برای ممانعت از نابودی ژرمپلاسم گیاهی زاگرس.

آخرین دیدگاهها